Iz 1,10-18
Słuchajcie słowa Pana, zarządcy Sodomy, dajcie posłuch Prawu naszego Boga, ludu Gomory. Po co Mi wasze liczne krwawe ofiary? – mówi Pan. Nasyciłem się ofiarami całopalnymi baranów i tłuszczem tucznych zwierząt. Nie pragnę krwi młodych byków, baranków i kozłów. Gdy przychodzicie, aby pokazać się przede Mną, czy ktoś żąda od was, abyście wydeptywali Moje dziedzińce? Przestańcie składać bezwartościowe ofiary! Kadzidło jest dla Mnie czymś wstrętnym, obchody nowiu i szabatu, zwoływanie zgromadzenia – nie mogę znieść nieprawości i zgromadzeń. Nienawidzę waszych nowiów i uroczystych zgromadzeń; są one dla Mnie ciężarem, sprzykrzyło Mi się je znosić. Jeśli wyciągniecie ręce, to odwrócę od was oczy, nawet jeśli pomnożycie modlitwy, to ich nie wysłucham. Wasze ręce są pełne krwi. Obmyjcie się, oczyśćcie, usuńcie zło waszych czynów sprzed Moich oczu, przestańcie czynić zło! Uczcie się postępować dobrze, szukajcie sprawiedliwości, pomagajcie uciśnionemu, dbajcie o prawa sieroty, brońcie wdowy! Chodźcie, rozsądźmy – mówi Pan – choćby wasze grzechy były jak szkarłat, to staną się białe jak śnieg, choćby były czerwone jak purpura, to staną się jak wełna!
Kochani, kiedy otwieramy pierwszy rozdział księgi proroka Izajasza, stajemy w samym środku sali sądowej. Bóg nie występuje tu jako daleki obserwator ludzkich dziejów, ale jako oskarżyciel a zarazem sędzia, który wnosi pozew przeciwko swojemu ludowi. W poprzednich wersetach Pan wzywa niebo i ziemię na świadków swojego głębokiego bólu: wykarmił i wychował synów, troszczył się o nich jak ojciec, ale oni zbuntowali się przeciwko Niemu. W naszym fragmencie, od dziesiątego do osiemnastego wiersza, następuje jednak totalny i szokujący zwrot. Prorok zwraca się do pobożnych mieszkańców Jerozolimy, do duchowej i politycznej elity narodu, nazywając ich „wodzami sodomskimi” i „ludem Gomory”. Dla każdego bogobojnego Żyda musiało to zabrzmieć jak policzek. Sodoma i Gomora były w pamięci Izraela symbolem całkowitego zepsucia, bezbożności i Bożego sądu. I oto nagle prorok używa tego określenia nie wobec pogańskich narodów dokoła, lecz wprost wobec wierzących, którzy właśnie stoją na dziedzińcach świątyni Pana.
Wyobraźmy sobie tę scenę w Jerozolimie w ósmym wieku przed Chrystusem. Miasto być może akurat mierzy się z asyryjskim zagrożeniem albo podnosi się po wojennej zawierusze, kiedy to wrogie wojska spustoszyły okoliczne wsie i pola. Świątynia jest jednak pełna. Na dziedzińcach tłoczą się rzesze pielgrzymów, powietrze przesycone jest wonią kadzidła i gęstym dymem całopalnych ofiar. Kapłani ledwie nadążają z przyjmowaniem tucznych cielców, baranów i kozłów. Rozbrzmiewają psalmy, skrupulatnie przestrzega się szabatów, obchodzi się święta nowiu i wielkie święta pielgrzymie. Gdybyśmy zapytali wtedy któregokolwiek z mieszkańców Jerozolimy, jak wygląda jego życie duchowe, zapewne ze spokojnym sumieniem odpowiedziałby, że robi dla Boga wszystko, co w jego mocy. Przecież składa najdroższe ofiary, nie szczędzi grosza na świątynne dary i nie opuszcza żadnego nabożeństwa.
I właśnie w tej atmosferze pełnej pobożnego zgiełku rozbrzmiewa głos niczym uderzenie gromu: „Po co Mi wasze liczne krwawe ofiary?” Bóg nie mówi, że ofiary składano niezgodnie z przepisami albo że ludzie pomylili liturgiczny porządek. On mówi, że ma ich dość, że się nimi przesycił. Hebrajskie słowo sawa’ti oddaje stan, w którym człowiek ma czegoś aż po gardło, kiedy jest mu od tego ciężko i nie potrafi już tego przełknąć. Bóg używa wręcz mocnych słów wyrażających fizyczny i duchowy wstręt: dym kadzidła jest dla Niego obrzydliwością, uroczystych zgromadzeń nie może ścierpieć, całą duszą ich nienawidzi i jest po prostu wyczerpany ich znoszeniem. Pyta wprost: „Czy ktoś żąda od was, abyście wydeptywali Moje dziedzińce?” A gdy pobożni Izraelici wyciągają w modlitwie dłonie ku niebu, Pan zakrywa oczy i zatyka uszy. Skąd ten przerażający rozdźwięk? Odpowiedź jest mrożąca krew w żyłach i bezlitosna: „Wasze ręce są pełne krwi”.
Abyśmy właściwie zrozumieli to ostre słowo i nie czytali go li tylko powierzchownie, musimy sięgnąć wgłąb tekstu. Izajasz w żadnym wypadku nie atakuje tutaj nabożeństwa, ofiar czy modlitwy jako takich. Przecież cały porządek ofiarniczy i święta ustanowił On sam przez Mojżesza na Synaju, jako dar i przestrzeń spotkania z Nim. Problem jerozolimskich wierzących nie polegał na samym obrzędzie, lecz na głębokim pęknięciu pomiędzy świątynnym ołtarzem, a ulicą miasta. Izraelici zaczęli traktować nabożeństwo magicznie, podobnie jak okoliczne ludy pogańskie – niczym swoistą polisę ubezpieczeniową, handel wymienny albo łapówkę. Sądzili, że skoro oddadzą Bogu to, co należne, w postaci cielców, kadzidła i modlitw, to Bóg w zamian zapewni im bezpieczeństwo i dobrobyt, a w codziennym życiu będą mogli postępować, jak im się żywnie podoba.
Tymczasem w biblijnej teologii Starego Testamentu przymierze z Panem stanowi nierozerwalną całość. Pionowa relacja z Bogiem nieuchronnie przekłada się na poziome relacje z bliźnimi. Prorok Izajasz wyraża tę prawdę już na samym początku, kiedy mówi: „Dajcie posłuch Prawu”. Naturalnie używa tutaj kluczowego pojęcia ha tóra, które jednak dosłownie oznacza Boże pouczenie, życiodajny drogowskaz. Podczas gdy kapłani w świątyni skrupulatnie czuwali nad tym, by człowiek przychodził przed Boże oblicze dobrze rytualnie oczyszczony, Pan pokazuje, że prawdziwa nieczystość tkwi „w środku w człowieku”. W skłonności do złego. W bezprawiu i zatwardziałości serca. W ówczesnym społeczeństwie najbardziej bezbronną grupą byli ubodzy, wdowy i sieroty. Ci ludzie nie mieli żadnego rodzinnego ani prawnego obrońcy w bramie miejskiej, gdzie odbywały się sądy. Bogaci i wpływowi potrafili ich całkiem zgrabnie, zgodnie z literą prawa, ograbić z wszelkiej własności, ziemi i wolności, a potem szli ze spokojnym sumieniem do świątyni złożyć sutą ofiarę. Tylko że w oczach Pana to nie była pobożność. To bluźnierstwo! Wyciągnięte w modlitwie dłonie były dla Boga splamione krwią tych, którym odmówiono prawa, ochrony i ludzkiej godności.
Co tedy tento text říkal lidem tehdy? Přinášel jim bolestné, ale ozdravné vystřízlivění. Oznamoval jim, že sebevětší náboženská aktivita nemůže nahradit poslušnost a proměněné srdce. Bůh se nenechá uplatit liturgií ani ohromit okázalostí. Sodomou a Gomorou se Boží lid nestává tehdy, když přestane chodit do chrámu, ale tehdy, když jeho chrám ztratí spojení s pravdou, milosrdenstvím a spravedlností. Hospodin proto volá svůj lid k radikálnímu obratu, který má dvě jasné fáze: nejprve přestat páchat zlo a pak se učit činit dobro. Sloveso „učit se“ je zde nesmírně důležité. Naznačuje, že spravedlnost, pravdivost a soucit nejsou v našem padlém světě samozřejmostí, ale vyžadují každodenní cvik, pozornost a ochotu aktivně se zastat slabých a utlačovaných.
A jak toto starobylé proroctví promlouvá k nám dnes? My nemáme plná chrámová nádvoří; kdyby se zaplnila, žádný pastor by nekázal jako tehdy prorok Izajáš. Byli bychom rádi, že lidé nádvoří Páně „vyšlapávají“. Nemáme však i my pokušení oddělit svou nedělní zbožnost od pondělní reality? Můžeme věrně chodit do kostela, zpívat krásné písně, znát zpaměti vyznání víry, číst Bibli a přispívat na sbírky. To všechno jsou dobré, potřebné a vzácné věci. Ale Izajášův text nám staví před oči neúprosné zrcadlo a ptá se: Co se děje s našima rukama, když vyjdeme ze dveří kostela do běžného týdne?
Asi na našich rukou nebude doslovná krev. Ale nemůže na nich být chladná lhostejnost k člověku, který vedle nás v tichosti strádá, bojuje s osamělostí nebo nemocí? Nemůže na nich být tvrdost a neochota odpustit v našich vlastních rodinách, ostré slovo či pomluva, kterou jsme zničili něčí pověst, nebo drobná nepoctivost v práci a podnikání, kterou jsme si ospravedlnili tím, že „tak to dnes přece dělají všichni“? Bůh nám i dnes říká, že nechce naše náboženské výkony, pokud jsou jen zbožnou zástěrkou pro naše sobectví a pýchu. Nechce, abychom jen „šlapali jeho nádvoří“, tedy přicházeli sem z pouhého zvyku nebo tradice, zatímco naše srdce zůstává chladné a uzavřené.
Kdyby Izajášovo slovo skončilo u sedmnáctého verše, odcházeli bychom dnes domů pod drtivým a nesnesitelným břemenem zákona. Kdo z nás by totiž mohl s klidným svědomím říct: „Moje ruce jsou zcela čisté, nikdy jsem nikomu neukřivdil, vždy jsem se zastal každého slabého a mé srdce je bez poskvrny“? Kdybychom se měli očistit jen vlastní silou a morálním vypětím, byli bychom navždy ztraceni. Prorocký text nám ukazuje naši bezmoc: špínu hříchu ze sebe sami nesmyjeme.
A právě zde, v osmnáctém verši, se uprostřed soudní síně otevírá okno čistého evangelia, které míří přímo k Ježíši Kristu. Hospodin, který před chvílí odmítal modlitby lidu a pomyslně si zakrýval oči, najednou říká: „Pojďte, projednejme to spolu… I kdyby vaše hříchy byly jako šarlat, zbělejí jako sníh, i kdyby byly rudé jako purpur, budou bílé jako vlna.“
Všimněme si té úžasné Boží iniciativy a milosti. Bůh nás neodepisuje ani nezatracuje. On nás zve k rozhovoru, k osobnímu setkání tváří v tvář. Šarlat a purpur byly ve starověku nejstálejší a nejhlouběji zažraná barviva, která pronikla do každého vlákna látky a nešla žádným lidským způsobem vyprat. Takový je i náš hřích, naše pokrytectví, naše sobectví i naše lhostejnost – sami je ze svého života a svědomí neodstraníme. Ale to, co nedokážeme my, dokáže Bůh.
Z pohledu celého Písma a Nového zákona víme, jak se tento osmnáctý verš naplnil. Naše ruce byly potřísněné hříchem a nespravedlností, a proto se nevinný Boží Syn, Ježíš Kristus, nechal přibít za své čisté ruce na kříž. Jeho krev, prolitá na Golgotě, má moc smýt každou šarlatovou skvrnu našeho života. V Kristu už nemusíme přinášet krvavé oběti býčků a beranů, abychom si Boha usmířili nebo si koupili jeho přízeň. Kristus je tou jedinou, dokonalou a navždy postačující obětí za nás. On na kříži vyrovnal náš dluh, smířil nás s nebeským Otcem, očistil naše svědomí a daroval nám nového Ducha.
Živý a osobní vztah s Bohem v Ježíši Kristu pak přirozeně proměňuje i naši bohoslužbu a náš každodenní život. Když v hloubi duše zakusíme, že nám Kristus z čisté milosti odpustil a očistil nás jako sníh, naše shromáždění přestane být povinným rituálem, nudnou tradicí nebo marným pokusem si Boha naklonit. Stane se radostnou, vděčnou odpovědí na jeho nesmírnou lásku. A naše ruce, které Kristus očistil a vzal do svých dlaní, se začnou učit novým věcem – ne proto, aby si zasloužily nebe, ale proto, že nebe už vstoupilo do našich srdcí. Začnou hledat právo, pozvedat skleslé, naslouchat osamělým, chránit slabé a přinášet Kristův pokoj tam, kde vládne napětí a svár.
Drazí bratři a sestry, Hospodin nás i dnes zve: „Pojďte, projednejme to spolu.“ Nebojme se před ním sundat své zbožné masky a upřímně si přiznat, kde naše víra zůstala jen u slov, zvyků a vnějších rituálů. Přinesme mu své šarlatové skvrny ke kříži Ježíše Krista. On má moc nás proměnit, dát našim modlitbám novou upřímnost a našemu životu opravdovost, ze které bude mít radost nejen naše okolí, ale především sám náš nebeský Otec.
Nejnovější komentáře