W listopadzie i grudniu 2026 roku mijają dwie ważne rocznice związane z postacią ks. radcy Jana Motyki (1910-2006) – wybitnego luterańskiego duszpasterza, teologa oraz wieloletniego proboszcza w Pszczynie. Dokładnie na dzień 17 listopada przypada 116. rocznica jego urodzin, natomiast 9 grudnia minie 20 lat od jego śmierci.
Dobrze, że pszczyńska parafia pamięta o swoim duszpasterzu, który przez lata jej służył – zaproszono mnie, jako chrześniaka Wujka Janka do wygłoszenia kazania na wspomnieniowym nabożeństwie. Pszczyna była mi zawsze niezwykle bliska, bywaliśmy u Wujków i Kuzynostwa bardzo często, znam miasto dosyć dobrze, a zwłaszcza jest mi bliski pszczyński kościół ewangelicki, gdzie – jako goście rodziny pastorskiej – „sadzani” bywaliśmy w loży pałacowej, z najlepszym widokiem na ambonę…
Przez niemal cztery powojenne dziesięciolecia ks. Jan Motyka kształtował życie ewangelików na ziemi pszczyńskiej, a jego książki i kazania do dziś pozostają ważnym punktem odniesienia dla polskich luteran. Choć pochodził ze Śląska Cieszyńskiego, swój dom i miejsce życiowej misji odnalazł na Górnym Śląsku, gdzie zyskał miano kaznodziei, którego słuchało się z prawdziwą uwagą.
Korzenie na Zaolziu i lekcje u Przybosia
Jan Motyka przyszedł na świat 17 listopada 1910 roku w Kojkowicach. Dorastał w Krasnej (dziś część Cieszyna), w Suchej Średniej miałem przyjemność rozmawiać kilka razy z panią Pawlasową pochodzącą z Gumien, która pamiętała go z czasów, gdy jako młodzieżowcy spod Cieszyna uczęszczali razem na zebrania młodzieży na Wyższą Bramę (Krasna była „po drodze”). Edukację na poziomie średnim zdobywał w renomowanym cieszyńskim Gimnazjum im. Antoniego Osuchowskiego. Szkoła ta słynęła z wysokiego poziomu nauczania, a jednym z jego nauczycieli był wówczas wybitny polski poeta i przedstawiciel awangardy, Julian Przyboś.
Po maturze młody Jan Motyka wyjechał do stolicy Polski, by podjąć studia na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego. Dyplom uzyskał w 1934 roku. Ukoronowaniem tego okresu była ordynacja na księdza Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce. Udzielił jej zwierzchnik Kościoła, ksiądz biskup Juliusz Bursche – postać niezwykle zasłużona dla polskiego ewangelicyzmu, zamordowana później przez Niemców w czasie II wojny światowej. Ordynacja miała miejsce dokładnie w dniu 24. urodzin młodego magistra teologii, dnia 17 listopada 1934 roku.
Trudne początki i wojenna tułaczka
Swoją pierwszą pracę duszpasterską podjął jako katecheta w szkołach w Pszczynie. Niedługo potem, w 1937 roku, objął stanowisko proboszcza parafii ewangelicko-augsburskiej w Ruptawie – obecnie dzielnicy Jastrzębia-Zdroju. (Bezpośrednio przed nim zbór ruptawski prowadził ks. Korneliusz Wilhelm Guttenberger, którego sporo osób pamiętało jeszcze do niedawna z czasów służby w trudnych czasach wojennych w Błędowicach i Suchej, kiedy to wspierał miejscowych Polaków odprawiając nabożeństwa i kazualia po polsku. Za okazywaną Polakom życzliwość i łamanie narzuconych zakazów językowych był przez władze niemieckie zatrzymany i przez pewien czas więziony.)
Czas okupacji okazał się dla ks. Jana Motyki niezwykle ciężką próbą. W kwietniu 1940 roku władze hitlerowskie pozbawiły go prawa do sprawowania urzędu duchownego. Aby uniknąć aresztowania i represji, które dotknęły wielu polskich księży ewangelickich na Śląsku, musiał zejść do podziemia. Ukrywał się najpierw na strychu domu państwa Gąsiorków w Suchej Średniej na ul. Górnosuskiej. Kolejnym schronieniem stało się dla niego domostwo państwa Bałonów na Świerkli w Błędowicach, w miejscu gdzie dziś znajduje się szpital w Hawierzowie. Niejednokrotnie wspominał, jak pośród łanów zboża grali w szachy z ks. Erykiem Cimałą oraz ks. Jerzym Wałachem. Partię z tym ostatnim przerwały nadlatujące samoloty. Księża mogli dokończyć ją podczas spotkania w Ustroniu, które zorganizowaliśmy gdy obaj mieli koło dziewięćdziesiątki. Ks. Jan Motyka ukrywał się na Zaolziu aż do maja 1945 roku.
Odbudowa wspólnoty w Pszczynie i Studzionce
Gdy wojna dobiegła końca, powojenna rzeczywistość na Górnym Śląsku była niezwykle skomplikowana. Przed wojną w Pszczynie funkcjonowały obok siebie zbór miejski (niemieckojęzyczny) i wiejski (polskojęzyczny). Po 1945 roku polscy ewangelicy musieli odnaleźć się w nowych warunkach społecznych i politycznych, często walcząc o zachowanie swoich świątyń.
We wrześniu 1945 roku ksiądz Motyka, pełniący wówczas służbę wikariusza w Ustroniu, przyjechał do Pszczyny, by poprowadzić uroczystość pogrzebową. Miejscowi parafianie tak bardzo ujęci byli jego postawą, że poprosili go, aby został ich duszpasterzem na stałe. Z dniem 1 listopada 1945 roku objął obowiązki administratora parafii w Pszczynie oraz sąsiedniego filiału w Studzionce, a w listopadzie 1950 roku został oficjalnie mianowany pszczyńskim proboszczem.
Spoczywał na nim ogromny ciężar zarówno duchowej integracji zboru, jak i materialnej troski o kościoły. W Pszczynie za jego kadencji przeprowadzono renowację elewacji świątyni, zastąpiono dawne oświetlenie gazowe instalacją elektryczną, wyremontowano organy, wymieniono ogrzewanie węglowe na gazowe oraz zmechanizowano kościelne dzwony. Równie intensywnie rozwijała się wspólnota w Studzionce, którą doprowadził do samodzielności parafialnej w 1968 roku, dbając wcześniej o wyposażenie tamtejszego kościoła w nowy ołtarz i organy sprowadzone z Bystrzycy Kłodzkiej. W 1981 roku zainicjował także starania o budowę domu katechetycznego w tej miejscowości. Pszczyńską parafią kierował nieprzerwanie aż do przejścia na emeryturę z końcem 1982 roku.
Złotousty kaznodzieja i człowiek pióra
Na Górnym Śląsku ksiądz Jan Motyka zyskał przydomek „złotoustego kaznodziei”. Był chętnie zapraszany na uroczystości w różnych parafiach, ponieważ potrafił mówić o sprawach wiary w sposób jasny, głęboki i pozbawiony zbędnego patosu. Swoje przemyślenia przelewał również na papier, stając się jednym z najbardziej płodnych powojennych pisarzy ewangelickich w Polsce.
Opublikował dziesiątki artykułów na łamach czasopisma „Zwiastun” oraz w „Kalendarzu Ewangelickim”. W swojej publicystyce podejmował tematy bliskie codziennemu życiu wiernych, pisząc o etyce chrześcijańskiej, istocie małżeństwa w rozumieniu ewangelickim oraz o wyzwaniach związanych z małżeństwami mieszanymi wyznaniowo. Spod jego pióra wyszły książki, które przez lata służyły kolejnym pokoleniom luteran: ceniony podręcznik do nauki konfirmacyjnej zatytułowany „Abym był Jego własnością”, dwutomowy wykład dogmatyki ewangelickiej „Bóg i my” oraz postylla domowa „Z wiary dla wiary”. Miał także swój udział w przygotowaniu modlitewnika „Bądź z nami, Panie!” oraz „Śpiewnika Kościelnego” z 1964 roku.
Służba całemu Kościołowi i życie rodzinne
Poza pracą w swojej parafii ksiądz Motyka przez wiele lat współtworzył struktury ogólnopolskie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Jako członek Synodu Kościoła pełnił funkcję sekretarza Prezydium Synodu (w latach 1957-1965), a następnie sekretarza Wydziału Synodalnego, czyli dzisiejszej Rady Synodalnej (w latach 1969-1975). Pracował w Komisji Pastoralnej, Komisji Liturgicznej oraz w Konsystorskiej Komisji Egzaminacyjnej, czuwając nad przygotowaniem kolejnych roczników młodych duchownych.
W życiu prywatnym był człowiekiem bardzo rodzinnym. W 1947 roku poślubił starszą siostrę matki piszącego te słowa, Karolinę z domu Miech. Małżeństwo doczekało się trójki dzieci: Janiny, Anny oraz Józefa.
Jesień życia
Po przejściu na emeryturę z początkiem 1983 roku ksiądz radca Jan Motyka powrócił w rodzinne strony Śląska Cieszyńskiego. Zamieszkał w odremontowanym domu rodzinnym w Ustroniu na ul. Kluczyków; jak się dawniej ze starosłowiańska mawiało „na Wyrchowinie”. Lata sędziwości spędzali pastorostwo oraz ich córki w dzięgielowskim Ewangelickim Domu Opieki „Emaus”. Przez ostatnie lata swojego życia ks. Jan Motyka pozostawał najstarszym żyjącym duchownym luterańskim w Polsce.
Zmarł 9 grudnia 2006 roku w wieku 96 lat. Cztery dni później, 13 grudnia, odbył się jego pogrzeb w kościele ewangelickim w Ustroniu. Spoczął w rodzinnym grobie na miejscowym cmentarzu ewangelickim. Dwudziesta rocznica jego odejścia oraz pożegnania to dobra okazja, by przypomnieć duszpasterza, który w niełatwych powojennych czasach potrafił budować wspólnotę opartą na rzetelnej pracy, szacunku dla tradycji i zrozumiałym dla każdego słowie.







Nejnovější komentáře