Likwidacja miejsca grobowego? Nie – likwidacja śmierci!

J 20,11-18

Ale Marie stála venku před hrobem a plakala. Přitom se naklonila do hrobu a spatřila dva anděly v bílém rouchu, sedící na místě, kde předtím leželo Ježíšovo tělo, jednoho u hlavy a druhého u nohou. Otázali se Marie: „Proč pláčeš? “ Odpověděla jim: „Odnesli mého Pána a nevím, kam ho položili.“ Po těch slovech se obrátila a spatřila za sebou Ježíše; ale nepoznala, že je to on. Ježíš jí řekl: „Proč pláčeš? Koho hledáš?“ V domnění, že je to zahradník, mu odpověděla: „Jestliže tys jej, pane, odnesl, řekni mi, kam jsi ho položil, a já pro něj půjdu.“ Ježíš jí řekl: „Marie!“ Obrátila se a zvolala hebrejsky „Rabbuni“, to znamená ‚Mistře‘. Ježíš jí řekl: „Nedotýkej se mne, dosud jsem nevystoupil k Otci. Ale jdi k mým bratřím a pověz jim, že vystupuji k Otci svému i Otci vašemu a k Bohu svému i Bohu vašemu.“ Marie Magdalská šla k učedníkům a oznámila jim: „Viděla jsem Pána a toto mi řekl.“

Sestry a bratři, jak jsme se již o tom párkrát bavili během letošního postního období, když jsme spolu četli z Janova evangelia, autor ve svém spise dopodrobna líčí celý proces Ježíše, pak jeho umučení a smrt. Tím zdůrazňuje, že jeho utrpení a úmrtí bylo skutečné. V tom právě spočívá charakteristický rys Janova evangelia, že jeho autor polemizuje s různými teoriemi, které si lidé vymysleli, aby rozumově vysvětlili fakt prázdného hrobu a popřeli tak skutečnost vzkříšení. Jedná z nich hlásala, že Ježíš nezemřel, pouze omdlel. Jiná, že si učedníci v šoku spletli místo, kde bylo Ježíšovo tělo složeno a prostě přišli k nesprávnému hrobu, který byl prázdný. Ta vůbec historicky první tvrdila, že učedníci vykradli tělo – autory tohoto vysvětlení byli sami židovští kněží, kteří zaplatili zděšeným římským vojákům za to, že budou tuto verzi šířit.

Stejně jako doposud autor evangelia přesně popisoval detaily Ježíšova umučení, aby zdůraznil, že smrt ukřižovaného byla opravdová, tak i teď se jeho relace až hemží různými podrobnostmi. Není divu, protože pokud byl autorem Ježíšův učedník Jan, jedná se o výpověď očitého svědka popisovaných události. Jak ve veleknězově paláci, pak i před pretoriem, dokonce pod křížem byl z mužů-učedníků pouze on. Proto také nezlehčuje úlohu žen v celém tomto příběhu, ale naopak, popisuje vše jak bylo.

Šabat skončil. Marie z Magdaly jde ke hrobu. V Markově evangeliu je zmíněna mezi ženami, které nakoupily vonné masti, aby šly pomazat tělo Ježíše. Na Květnou neděli jsem cosi teoretizoval o tom, že Marie Magdalská vůbec nic nevěděla o tom, co se stalo ještě v pátek večer – totiž že Nikodem, jenž byl členem židovské rady a jednou přišel za Ježíšem v noci, potají, a Ježíš s nim mluvil o novém narození – tento Nikodem ještě v pátek večer „… přinesl asi sto liber směsi myrhy a aloe“ a spolu s Josefem z Arimatie, kvůli strachu před Židy stejně tajným učedníkem „vzali Ježíšovo tělo a zabalili je s těmi vonnými látkami do lněných pláten, jak je to u Židů při pohřbu zvykem.“ (J 19,39-40) Já jsem dokonce řekl, že kdyby ženy našly tělo a pomazaly je opět, byl by Ježíš pomazán k pohřbu již potřetí – poprvé jej pomazala žena, která mu na hlavu vylila vzácný nardový olej, tak že se někteří z učedníků až pohoršovali, nač ta ztráta, že se to mohlo prodat a rozdat chudým. Jenže – když jsem začal zkoumat detaily Janova popisu, zjistil jsem, že dle jeho relace by to dokonce mohla být Marie z Magdaly, kdo dříve namazal Ježíšovo tělo oním nardovým olejem. Marek jí sice zmiňuje mezi ženami, které přišly k hrobu, když je hromadně vyjmenovává, ale u Jana Marie vůbec s olejem nemanipuluje. Možná prostě šla ke hrobu, aby se ještě naposledy se svým Mistrem rozloučila. Ať už nesla olej spolu s jinými nebo to byla ona, kdo již dříve olej pro Ježíše obětoval, a teď pouze přišla na hřbitov – stejně zjišťuje, že vážící asi 3,5 tuny vchodový kamen je doslova odstraněn. Nejen odsunut z před vchodu, vytočen po své drážce zpět nahoru a zaklínován, ale doslova nadnesen a odstraněn, možná až zničen. Opravdu zajímavý je hlubší význam tohoto slůvka „airo“ – odstraňuji, likviduji. Smrt byla likvidována, nám sděluje Jan ve svém evangeliu.

Marie se rozběhne se k Šimonu Petrovi a „k tomu druhému učedníku, jehož Ježíš miloval“ – takto několikrát Jan popisuje v evangeliu sebe sama – a sděluje jim: „Vzali Pána z hrobu a nevíme, kam ho položili.“ Množné číslo, které použila, by zase mohlo poukazovat na to, že u hrobu nebyla sama anebo že se mezitím spojila s ostatními ženami, které šly pomazat tělo. Jan toto neřeší. Jen spolu s Petrem rychle běží ke hrobu. Jeho popis opět uvádí spoustu detailů. Dočteme se že je rychlejší než Petr; není divu, musel být mladší. Přitom každý rád zdůrazní, že doběhl jako první, nikoli jako poslední. Jan nahlédl do hrobu, ale nešel dovnitř. Šimon Petr (je takhle pojmenován svým původním jménem, protože nedávno třikrát zapřel Ježíše) je odvážnější a jde dovnitř. Jakoby Janovi stačilo to, co viděl, a Petr jakoby patřil k těm, kdo musí prozkoumat, že skutečně je tomu tak. „Tu vešel dovnitř také ten druhý učedník, jenž přišel ke hrobu první. Uviděl a uvěřil. Dosud totiž nevěděli, že podle Písma musí vstát z mrtvých.“ Uviděl a uvěřil – typické spojení Janova evangelia. Přitom evangelista žádný text necituje. Chce jen zdůraznit stav nepřipravenosti učedníků na velikonoční zjevení, a to Písmu navzdory. To, co měli v hlavě, byla jedná věc. To, že hrob je prázdný, byl pro ně stejně příliš velký šok. Myslím, že by byl i pro nás. Pro mne ano. Ale ta nejdůležitější myšlenka se skrývá ve slovech: „Podle Písma musí vstát z mrtvých“!

Tak jak musiały się wypełnić wszystkie szczegóły starotestamentowych proroctw, jak detale kontekstu historycznego musiały „zgrać się” i stanowić całość, tak samo w ogóle to wszystko „musiało” się wydarzyć, pisze nam dziś Jan. W piątek mówiliśmy, że Pan Bóg „czuwał”, jak gdyby nie mógł się doczekać, aż rozwiąże raz na zawsze problem uwolnienia człowieka od grzechu, tak dziś możemy powiedzieć, że w Jego czasie rozwiązana została kwestia śmierci – znowu nie od razu po ukrzyżowaniu; to pewnie byłoby spektakularne, gwiazdorskie i nadawało się na hollywoodzki film – ale właśnie po trzech dniach. Owszem, spektakularna ta „likwidacja” odrzuconego kamienia musiała być, żołnierze są z tego w takim szoku, że totalnie wbrew logice przyjmują pieniądze, aby mówili, że spali – przecież za to była śmierć! Ale pierwsza przychodzi kobieta, jedna czy kilka; w środowisku zdominowanym przez mężczyzn to i tak samo w sobie budziło wątpliwości co do autentyczności świadectwa. Dziś patrzymy na to już inaczej. Mesjasz, Boży Namaszczony, nie był gwiazdorem, który by rozproszył armie najeźdźców, jak by niektórzy, z Judaszem włącznie, chcieli. Nawet nie wstał z grobu tak, by to widział cały świat. A jednak „musiało się to stać”, pewnie musiało właśnie w taki, a nie inny sposób, abyśmy my, ty i ja, „ujrzeli i uwierzyli”. No, myśmy dosłownie nie widzieli – z tym „rozprawi” się autor ewangelii w następnych wierszach, relacjach o Tomaszu itd., ale chodzi o to, by się przekonać i przyjąć to osobiście. Na zasadzie: Tak jak uczniowie tego nie rozumiem – ale wierzę! Wierzę, że dla mnie „zlikwidowałeś” nie tylko problem grzechu, ale i samą śmierć jako taką, jako następstwo, konsekwencję zepsucia.

Najpierw więc przemawiają puste miejsce, całun i płótno. Następnie na scenę wkraczają posłańcy Boży zadając pogrążonej w żałobie Marii pytanie, które w tym momencie wydaje się być totalnie nie na miejscu: „Czemu płaczesz?” Przez to wyraźnie sugerują, że ciało nie zniknęło z grobu dlatego, że ktoś je wyniósł. „Zabrali mojego Pana i nie wiem, gdzie Go położyli”. Oczywiście, Jego zwłoki. Dlatego jest na cmentarzu, to już bardziej oczywiste być nie może. Kiedy w Suchej Górnej mówię: „Tu są moi rodzice”, mam na myśli miejsce ich pochówku i nikt nigdy na cmentarzu nie pomyśli o czymkolwiek innym. – Na pewno? Chyba, żeby…?

Maria odwraca się i być może kątem oka dostrzega kogoś, kogo uważa za zarządcę cmentarza lub jego pracownika, gospodarza. „Proszę pana, jeśli to pan Go przeniósł, proszę mi powiedzieć, gdzie Jego ciało teraz spoczywa, a ja je zabiorę”. No jasne, nawet po śmierci komuś przeszkadzał! Przykre, ale zrozumiałe. Józef co prawda zaoferował swój grób, ale może sam wystraszył się konsekwencji albo też ktoś inny rozkazał grób zlikwidować. No właśnie, zwróćcie uwagę: tu chodzi o likwidację miejsca grobowego. My to rozumiemy lepiej, bo mamy w parafii cmentarz i o niego się troszczymy. Żadne tam „až po tlecí době”, po okresie w którym szczątki się rozłożą. Od razu do trzech dni po pogrzebie… Widzicie te fakty w kontekście słówek greckich jak to już podkreślone „airo”? Maria w naturalny sposób, w obliczu wszystkiego, co się stało, widzi że Jezus nie był nawet godny tego, by być pochowanym w grobie. Tak bardzo Go poniżono. Ktoś zlikwidował nawet miejsce Jego pochówku.

O tak. Tak bardzo niegodny, poniżony aż do ostateczności. „Będąc Bogiem ze swej podstawy, nie wykorzystał swojej równości z Bogiem, ale umniejszył samego siebie w tym, że przyjął postać sługi i stał się podobny do ludzi. W tym, co zewnętrzne, dał się poznać jako człowiek i uniżył samego siebie; był posłuszny aż do śmierci, i to do śmierci na krzyżu” (Flp 2). Nawet grób zostaje zlikwidowany…

Bóg go zlikwidował! Wzbudził swego Syna z martwych. „Dlatego też Bóg nad wszystko Go wywyższył i obdarzył imieniem, które jest ponad wszelkie imię, aby na imię Jezusa zgięło się każde kolano w niebiosach, na ziemi i pod ziemią i aby każdy język wyznał, że Jezus Chrystus jest Panem ku chwale Boga Ojca”. Zmartwychwstały staje przed Marią – potrafię sobie wyobrazić, jak patrzy ona pod światło, tak że nie poznaje, kto do niej mówi; zresztą oczy zapłakane już same w sobie nie za wiele widzą – i zwraca się do Marii po imieniu. Co? Ten ktoś zna moje imię? Dopiero w tym momencie Maria rozpoznaje, że to sam Jezus! Mówi do Niego „rabbuni” – jest to bardziej uroczysty zwrot niż zwykłe „rabbi”; bywa używany, gdy ktoś zwraca się do Boga. Maria wyznaje więc wiarę w Zmartwychwstałego. Jest pierwsza, kto w ten sposób mówi, że On jest Bogiem. A potem znów jako pierwsza idzie i świadczy o Jezusie i Jego zmartwychwstaniu innym.

Bóg nie tylko likwiduje problem naszej winy, wszelkiego zła i naszej śmierci. On zaraz potem zwraca się do człowieka po imieniu, by to właśnie jego wezwać, zawołać, po czesku „oslovit”. Że to jego to zwycięstwo dotyczy! Widzicie tu znowu Pana Boga, który „nie może się doczekać”, by to człowiek przyjął osobiście?! I jeszcze w tym momencie Jezus mówi do Marii, co ma innym powiedzieć; to też „przesuperowe”: „Idź do Moich braci i powiedz im: Wstępuję do Mojego Ojca i waszego Ojca, do Mojego Boga i waszego Boga”. Co przez to mówi? Mój Ojciec, z którym Ja jestem jedno – jest od tej chwili i waszym Ojcem. Możecie już teraz w pełni zasadnie się do Niego zwracać: „Ojcze nasz”. Jest waszym Bogiem. Jest tym, który w swoim Królestwie przyjmie was z miłością, bo się nie mógł na was doczekać! Taka będzie radość.

Bóg zamienia łzy w radość, a niepokój w entuzjazm. To nie tylko to, co jest w Jego „wnętrzu”, mówiąc przenośnie, „co On czuje” – ale to może też być i nasza reakcja na te wydarzenia. Radość zamiast łez, entuzjazm zamiast niepokoju. Maria biegnie – zobaczcie, jak z powodu zmartwychwstania nagle wszyscy biegają – i opowiada, kogo spotkała, kto się do niej zwrócił po imieniu. To przecież sam Bóg!

On i ciebie dziś woła po imieniu. Popatrz na Niego – to dla Ciebie On to wszystko musiał przejść i dla ciebie zwyciężył nawet nad śmiercią. Maria jako kobieta zaraz chce się przytulić – normalne. Wstrzemięźliwy facet jak ja, dalej by stał jak wryty. Ale o to mniejsza. Inny facet potem będzie chciał pchać palce do ran po gwoździach; to też typowe. Oni wszyscy są jak my. Nie! To my jesteśmy jak oni. Bo ta historia toczy się dalej. My dzisiaj ją tworzymy. My Go nie spotkaliśmy fizycznie, tak jak oni wtedy. Dlatego Jan o nas napisze, że „błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli” (J 20,29). A w końcu zaznaczy, że to wszystko zostało „spisane, abyście uwierzyli, że Jezus jest Mesjaszem, Synem Boga i abyście wierząc, mieli życie w Jego imieniu” (J 20,31).

Kolej na nas. Bo Bóg chce być naszym Bogiem i Ojcem. Dla nas wzbudził z martwych Jezusa. W Nim jest ratunek i cel dla nas. Niechaj i nas to dotknie, obyśmy to przyjęli i… pobiegli z tą wieścią do wszystkich wokół!