Slovo není spoutáno

2Tm 2,8-13

Pamatuj na Ježíše Krista vzkříšeného z mrtvých, původem z rodu Davidova; to je moje evangelium. Pro ně snáším utrpení a dokonce pouta jako zločinec. Ale Boží slovo není spoutáno. A tak všechno snáším pro vyvolené, aby i oni dosáhli spásy v Kristu Ježíši a věčné slávy. Věrohodné je to slovo: Jestliže jsme s ním zemřeli, budeme s ním i žít. Jestliže s ním vytrváme, budeme s ním i vládnout. Zapřeme-li ho, i on nás zapře. Jsme-li nevěrní, on zůstává věrný, neboť nemůže zapřít sám sebe.

Letos nám nevyšly dodatečné dva dny volna, proto možná i význam dvou červencových svátků tak trochu zanikne uprostřed přemíry dalších informaci a lidských denních starostí. A přeci nám přinejmenším média připomínají apoštoly Slovanů, a jejich odkaz již není zenužíván tak, jako jej zneužívala minulá ideologie. Již jsem to možná mluvil z tohoto místa a citoval, co vzpomínal jeden katolický farář, který byl vězněn v 50. letech minulého století. Při výslechu si ho totiž estébák dobíral poznámkou, že „Hus by je dnes jistě pochválil, když by viděl, jak těm ‚kněžourům‘ zatápějí“. Ubohý človíček, jenž si myslel, že má v rukou moc, si ani neuvědomil, že Hus byl přeci sám kněz a určitě by byl jedním z prvních, kdo by se ozvali proti tomu, co se tehdy dělo a tak by nejspíše už dávno seděl v kriminále nebo těžil uran v Jáchymově.

Tehdy se učilo, že Cyril s Metodějem k nám přinesli abecedu a Jan Hus bojoval za „pravdu“ – a jelikož se za „pravdu“ pokládal tehdejší světový názor, logicky všichni tři končili jako součást revolučních tradic dělnického hnutí. O tom, že všichni byli v první řadě kazateli Kristova evangelia, se nemluvilo. Že pravda, za kterou Hus položil život – to byla pravda Kristova, ba dokonce Kristus sám, který o sobě řekl: „Já jsem cesta, pravda a život“. A důvod, proč Cyril vytvořil hlaholskou abecedu byl stejný – přetlumočit Slovanům evangelium Ježíše Krista srozumitelným jazykem, dát jim do ruky mocnou duchovní „zbraň, kterou kovají knihy Páně, hlavu ďáblovu mocně potírající“, jak on sám napsal ve slavném Proglase čili předzpěvu ke čtyřem evangeliím. Ostatně, odkazu Cyrila, Metoděje a zejména Mistra Jana se pak v historii dovolával kde kdo…

V tom roce 863, kdy na Velkou Moravu přišli na pozvání knížete Rastislava Cyril a Metoděj, byla tato zem plná uctívání, obětování a služby starým bohům. Houfy lidu tehdy tancovaly kolem svých božstev a jejich dřevěných či kamenných model. Jistě stojí za zmínku také to, že než tito bratři na Moravu došli, tak se nějakou dobu připravovali, aby přinesli co nejsrozumitelněji tu radostnou zprávu o Ježíši Kristu. Cyril, zvaný též Konstantin, byl velmi obdarovaný na jazyky. Znal jich dost. Hebrejštinu, arabštinu i řeči Slovanů. Vymyslel Písmo hlaholici a než došli na Moravu, stačil přeložit čtyři evangelia a Skutky apoštolů. I dnes se misionáři musí učit řeči těch národů, kterým chtějí zvěstovat. Ale musíme si na tom uvědomit i to, že i naše dnešní společnost, která sice mluví stejným jazykem jako my, málo nám křesťanům rozumí. Je třeba se modlit a zamýšlet, jak dnešní vzdálené společnosti evangelium přinést.

A přes to, když tak člověk sleduje dějiny Božího lidu u nás, tak musí dojít k přesvědčení, že Pán Bůh má rád tento národ a že mu na něm stále záleží. Protože Ježíš Kristus je stejný včera, dnes i na věky. Jak je to všechno duchovně propojené! Vždyť Cyril a Metoděj pocházeli z řecké Soluně, tzn. z dřívější Tesaloniky, tedy z místa, kde již 20 let po Ježíšově smrti založil křesťanský sbor sám apoštol Pavel. A nejstarší doložený biblický list, který sám napsal, byl právě do tohoto sboru. Můžeme si tedy být jisti, že vzácná slova apoštola Pavla jsou psána i pro každého z nás.

V našem dnešním textu píše z vězení svému žáku Timoteovi: „Pamatuj na Ježíše Krista vzkříšeného z mrtvých, původem z rodu Davidova; to je moje evangelium.“ Výstižnější shrnutí odkazu Pavlova, ale zároveň i soluňských bratří a kostnického mučedníka bychom si stěží přáli. Nikoliv abeceda a literatura či revoluční ideje, nýbrž Ježíš Kristus zmrtvýchvstalý, Spasitel a Pán své církve byl v centru služby kněze Jana, řeholníka Cyrila i arcibiskupa Metoděje. Kristus zmrtvýchvstalý řekl: „Pokoj vám zanechávám, svůj pokoj vám dávám; ne jako svět dává, já vám dávám.“ Dnes již víme, jak křehký a krátkodobý je mír bez oné opory v Bohu, který jediný má moc člověka změnit skutečně od základu. Jan Hus ve své známé „Řeči o míru“ napsal, že „pokoj světa bez pokoje Božího nemá žádnou hodnotu“, protože „Boží pokoj člověk nikdy nemůže ztratit, ledaže by to sám tak chtěl, ale pokoj, který dává svět, ztrácí i proti své vůli“. Někteří to brzy pochopili, přestože jejich rozhodnutí by mnozí na první pohled asi uznali za nerozumná.

Ojciec Konstantyna zmarł, gdy chłopiec miał zaledwie siedem lat. Był jednak tak uzdolniony i konsekwentny w swej pracowitości, że cesarski urzędnik i przyjaciel rodziny Theoktistos umożliwił mu studiowanie w prestiżowej, nadwornej uczelni w Konstantynopolu, u boku samego przyszłego cesarza Michała. Z zainteresowaniem też śledził postępy swego podopiecznego, a gdy po sześciu latach studia Konstantyna zbliżały się do szczęśliwego finiszu, zaproponował mu swoją przybraną córkę za żonę i wysokie godności urzędnika cesarskiego. Prawie jak w bajce. Droga do kariery otwarta. Godności, tytuły, zaszczyty. Przecież tylko tak można coś zdziałać dla dobra społeczeństwa, nieprawdaż? No, okazuje się, że nie. Bo Konstantyn tego wszystkiego nie przyjął. Zrozumiał, że Boża droga dla jego życia jest inna. Nie ta łatwa i przestronna. Bo Jezus sam namawiał do przechodzenia przez wąską, a nie przez szeroką bramę. Dziś byśmy takiego Konstantyna potrzebowali w Europie, on bowiem już w roku 851 wysłany został na czele cesarskiej ekspedycji do Mezopotamii, do tamtejszych Arabów, wyznawców Mohameta. Z nimi dyskutował o Trójcy Świętej i zwiastował im ewangelię.

W tym czasie jego starszy o kilka lat brat, Metody, niezwykle zdolny prawnik, który obracał się w świecie wielkiego ówczesnego biznesu, zarządzając przedsiębiorstwem należącym do cesarza w słowiańskiej części Macedonii, rezygnuje ze swej intratnej posady i chowa się na parę lat przed światem, oddając się studium Słowa Bożego. Za parę lat Bóg ma dla obu braci zadanie: misję wśród Chazarów między Morzem Czarnym a Kaspijskim. A po powrocie otrzymują poselstwo morawskiego księcia Rościsława. Poprzez pokorę i posłuszeństwo Bożemu Słowu, poprzez oddanie i pracowitość, bracia z Salonik wkrótce nadają ton życiu i kulturze tych, do których zostali posłani. Nie stała za nimi żadna siła zbrojna ani inne prawne środki wykonawcze. Poruszali się po nieznanym kraju, bez ochrony – ale mówili w swojskim języku i to było ich atutem. Ich uczniowie i następcy byli przecież również „swojakami”, że się tak wyrażę, Słowianami. Widać umieli trafiać do serc i umysłów, skoro nie natrafiali na opór i nie musieli palić świętych gajów ani obalać posągów. Przeciwnie, w lipowych gajach odprawiali nabożeństwa na chwałę Boga, który w Chrystusie przyniósł zbawienie dla każdego. W ziemiach słowiańskich wygłosili podstawową kartę ludzkich praw, wprowadzając do relacji międzyludzkich naszych przodków radykalne prawo Jezusa: „Miłujcie się nawzajem, jak Ja umiłowałem was”. Zapoczątkowali rewolucyjną zmianę w ludzkim myśleniu i życiu, opierając swoją ewangelizację na osobistej relacji miłości do Boga, osobistej relacji względem Syna Bożego.

„Ale Słowo Boże nie jest związane” – czytaliśmy. Zwiastowanie Husa oraz pamięć o nim chciano spalić wraz z nim samym na stosie. Tymczasem Kościół czeski przypomina go liturgicznie już za rok, w 1416. Wtedy było to szczególnie dramatyczne, ponieważ na parę tygodni przed rocznicą śmierci Husa spalony został Hieronim z Pragi, dnia 30 maja. A za sto lat rozpoczyna się w Niemczech Reformacja. Luter w pewnym momencie zaczyna się odwoływać do Jana Husa cytując jego rzekome słowa: „Teraz usmażą gęś, ale za sto lat będą słuchać śpiewu łabędzia”. To proroctwo ma być odwołaniem do jakiejś glosy z literatury husyckiej, nikt jednak do tej pory nigdzie czegoś takiego nie znalazł. Trudno powiedzieć, skąd Luter wziął to zdanie i ten symbol. Faktem jest, że motyw ten wszedł na trwałe do symboliki ewangelickiej, a pierwsze krytyczne wydanie dzieła Jana Husa i Hieronima z Pragi opracował luterański teolog Matthias Flacius zwany Illyricus. Wydarzenie to dało początek rzetelnym badaniom nad spuścizną praskiego profesora. Zaś dzięki pierwszemu niemieckiemu drukowanemu wydaniu traktatu Marcina Lutra „O Kościele” z marca 1520 r., idee Mistrza Jana z Pragi przestały być w Europie postrzegane w kategoriach nieznanej czeskiej herezji. Stały się trwałym dziedzictwem całego obozu protestanckiego, a w sztuce Jan Hus stał się prefiguracją Marcina Lutra.

Mamy za co dziękować i mamy czego się uczyć. Od słowiańskich apostołów, od Husa, Lutra… Mamy prawo być dumni nawiązując do tego dziedzictwa – obyśmy na co dzień żyli także wartościami, które im przyświecały; żyli w Chrystusie.